اينچنين مىگويند كه ارزش واقعى كالاى توليد شده به وسيلهء ماشين برابر است با ارزش نيروى كارى كه كارگر در اينجا انجام مىدهد . سرمايه را كه به صورت ماشين و ابزار درآمده است يك نيروى كار مرده تلقى مىكنند و سهم آن را برابر با مقدار استهلاك آن محسوب مىكنند . مثلًا اگر يك دستگاه كارخانه‌اى را به ده ميليون تومان خريده‌اند و اين در ظرف ده سال كار مىكند ، سهم واقعى اين سرمايه برابر است با مقدار استهلاك اين سرمايه يعنى ده ميليون تومان . ولى در طول ده سال با اينكه سرمايه ده ميليون تومان بوده است ممكن است كه صدها ميليون تومان ارزش توليد بشود و البته مقدارى از اينها جبراً مصرف شده است ، خرج مزد كارگر يا چيزهاى ديگر شده است . مثلًا اگر دويست ميليون تومان ارزش ايجاد كرده باشد در مجموع صد ميليون تومانش مخارجى است كه يا استهلاك سرمايه است يا به عنوان مزد به كارگر يا كارمندهاى ادارى داده شده و سرمايه‌دار صد ميليون تومان سود برده است . اين سود از كجا پيدا شده است ؟ مىگويند اين سود ارزش كار اضافى كارگر است يعنى آن در واقع كار كارگر است كه به اين صورت درآمده و آن مزدى كه به او داده‌اند با مقدار ارزش كار او برابرى نمىكند و الّا سرمايه را ما يك امر راكد و مرده بيشتر نمىتوانيم تلقى كنيم . ولى آن تئورى - اگر قبول بشود ، كه ظاهراً هم هيچ اشكالى ندارد - يك نتيجهء وحشتناكى به وجود مىآورد و آن اين است كه در درجهء اول آن كه توليد مىكند كارخانه است يعنى اين سود اضافى را خود كارخانه ايجاد مىكند . انسان چيزى خلق كرده و آفريده است كه به جاى انسان كار مىكند . درست است كه آن مقدار كالايى كه توليد مىشود در اثر كارى است كه در اينجا صورت گرفته است اما كارى كه در اينجا صورت گرفته است يك هزارم آن ، كار مغزى و كار جسمى اين كارگرى است كه در اينجا كار مىكند ، نهصد و نود و نه هزارم ديگر كار اين دستگاه غول آسايى است كه بشر آفريده است . پس ما اگر بخواهيم بگوييم كه اين محصول اضافى ، اين نموّ اضافى سرمايه‌دار به چه كسى تعلق دارد بايد بگوييم به خود اين دستگاه تعلق دارد كه توليد مىكند . منتها اينجا يك مطلب ديگرى در كار است و آن مطلب اين است ( من از ديشب تا همين يك ساعت پيش تب داشتم كه خوشبختانه الآن تبم قطع شد ، و فرصت نكردم به يادداشتهايى كه از قبل داشتم « 1 » مراجعه كنم ) : سلب مالكيت خصوصى ماشين ماركسيسم از اينجا به سلب مالكيت خصوصى سرمايه‌دار مىرسد ، كه روى مسئلهء حق و عدالت و

--> ( 1 ) [ اين يادداشتها همان است كه به صورت كتاب نظرى به نظام اقتصادى اسلام چاپ شده است . ]